Türkiye'de Kısırlık Tedavisi

Türkiye'de Kısırlık Tedavisi

Kısırlık, toplumda yaklaşık %10-15 sıklıkta görülen bir rahatsızlıktır. Çiftlerin çocuk sahibi olamamaları yaşamlarının her alanını olumsuz etkilemektedir.

Kısırlık (Infertilite) Nedir?

Kısırlık, düzenli ve korunmasız şekilde cinsel ilişkiye girilmesine rağmen bir sene içerisinde gebeliğin gerçekleşmemesi durumudur. Kısırlık, üreme sisteminin fonksiyon kaybıyla karakterize bir hastalık olarak tanımlanır.

Kısırlık Genetik Midir?

Kısırlık, birçok farklı nedene bağlı olarak görülebilmektedir. Erkeklerde kısırlık, en sık kromozom anomalileri gibi genetik problemler nedeniyle görülmektedir. Kısırlık sorunu yaşayan erkeklerin genellikle fazladan bir X kromozomu taşıdığı ya da Y kromozomu üzerinde bölgesel kayıplar bulunduğu tespit edilmiştir.

Erkeklerde Kısırlık Belirtileri

Erkeklerde kısırlık belirtileri kişiden kişiye değişkenlik göstermektedir. En sık görülen belirtiler sertleşme ve boşalma bozuklukları, testislerde ağrılı şişlik görülmesi ve meninin normalden az olması olarak sıralanabilir. Ayrıca korunmasız cinsel ilişkiye girilmesine rağmen 1 sene içerisinde gebelik görülmemesi de kısırlık belirtilerindendir.

Erkeklerde Kısırlık Nedenleri

Erkeklerde kısırlık spermin hiç olmaması, spermin yapısının normal olmaması, spermin sayısının ya da hareketinin az olması ve spermin dışarı çıkışını sağlayan kanalın tıkalı olması gibi sebeplere bağlı olarak görülebilir. Ayrıca erkeklerde görülen inmemiş testis (kriptoşidizm), varikosel, cinsel fonskiyon bozukları ve şeker hastalığı da kısırlığa neden olabilmektedir.

Türkiye'de Erkeklerde Kısırlık Tedavisi

Erkeklerde kısırlık tedavisinde sıklıkla aşılama (inseminasyon) yöntemi kullanılmaktadır. İnseminasyon, erkeğin spermlerinin doğurganlığın en yüksek olduğu dönemlerde rahim içine yerleştirilmesi olarak tanımlanır. Sperm sayısının normalden az olduğu ya da sperm hareketliliğinin yetersiz olduğu durumlarda inseminasyon tedavisi fayda sağlamaktadır. Ayrıca erken boşalma ya da sertleşme sorunlarından dolayı cinsel ilişkinin engellendiği durumlarda da inseminasyon tedavisi kullanılmaktadır. İnseminasyon tedavisi oldukça kolay uygulanan bir yöntemdir ve işlem sırasında ağrı hissedilmemektedir.

Kadınlarda Kısırlık Belirtileri

Kadınlarda kısırlık belirtileri kişiden kişiye değişkenlik göstermektedir. En sık görülen belirtiler adet düzensizlikleri (dismenore), adet olamama (amenore), adet dönemlerinde kanamanın normalden yoğun ve fazla olması, adet dönemlerinde şiddetli ağrı ve hamilelik görülmemesine rağmen memeden süt gelmesi olarak sıralanabilir. Ayrıca çeşitli hormonal problemlere bağlı olarak aşırı kilo (obezite) ve anormal tüylenme de görülebilmektedir.

Kadınlarda Kısırlık Nedenleri

Kadınlarda kısırlık yumurtalık rezervinin azalması, fallop tüplerinin tıkalı olması, yumurta üretiminde problem yaşanması ve düzensiz adet döngüsü gibi sebeplere bağlı olarak görülebilir. Ayrıca kadınlarda görülen bazı ek hastalıklar da kısırlığa sebep olabilmektedir. Polikistik over sendromu, tiroid hastalıkları, hipofiz tümörleri ve kanser bu hastalıklardan bazılarıdır. Kadınların kafein alımının fazla olması, aşırı kilo, sigara ve alkol tüketimi de kısırlık sebeplerindendir.

Türkiye'de Kadınlarda Kısırlık Tedavisi

Kadınlarda kısırlık tedavisinde en sık kullanılan yöntemlerden biri tüp bebek tedavisidir. Tüp bebek tedavisi kadınların oluşturduğu yumurta sayısını arttırmaya yönelik uygulanan hormon tedavisini içermektedir. Genellikle hem yumurta gelişimini sağlayan hem de yumurtlamanın erken olmasını engelleyen hormon çiftleri kullanılır. Kısırlık tedavisinde kadınlara cerrahi tedavi yöntemleri de uygulanmaktadır. Endometriozis cerrahisi, rahim içinde bulunan myomların cerrahi yöntemlerle çıkarılması, fallop tüplerindeki tıkanıklığın cerrahi tedavisi ve rahim içinde bulunan yapışıklıkların açılması kısırlık tedavisinde kullanılan cerrahi yöntemlerdendir.

Türkiye'de Uygulanan Doğurganlık Tedavi Yöntemleri

Kısırlık tedavisinde uygulanacak yöntem, çiftin yaşadığı probleme ve bireysel sağlık durumuna göre değişkenlik gösterir. En sık başvurulan tedavi yöntemleri şu şekilde sıralanabilir:

• Tüp Bebek (IVF): Yumurta ile spermin vücut dışında laboratuvar ortamında döllenmesi ve oluşan embriyonun rahime nakledilmesi esasına dayanır. Tıkalı fallop tüpleri, endometriozis, erkek faktörü kaynaklı kısırlık ve açıklanamayan kısırlık gibi birçok durumda uygulanabilmektedir.

• Rahim İçi Aşılama (IUI): Spermin yumurtlama döneminde doğrudan rahim içine yerleştirilmesi işlemidir. IVF'e kıyasla daha az girişimsel bir yöntemdir; hafif erkek faktörü kaynaklı veya açıklanamayan kısırlık durumlarında tercih edilebilir.

• Mikroenjeksiyon (ICSI): Spermin yumurtayı kendi başına dölleyemediği durumlarda kullanılan bir IVF türüdür. Bu yöntemde tek bir sperm hücresi doğrudan yumurtanın içine enjekte edilir. Genellikle ciddi erkek faktörü kaynaklı kısırlıkta uygulanır.

• Donör Sperm ile Aşılama (DSI): Erkek faktörü kaynaklı kısırlık durumlarında donör spermin kullanılmasıyla yapılan bir tedavi yöntemidir.

• Donör Yumurta ile Tedavi (DEI): Kadına ait yumurta rezervinin yetersiz olduğu durumlarda (örneğin erken yumurtalık yetmezliği) donör yumurtanın kullanıldığı bir tedavi yöntemidir.

• Preimplantasyon Genetik Test (PGT): Rahime nakledilmeden önce embriyolar üzerinde uygulanan genetik bir testtir. Belirli genetik hastalıkları taşımayan embriyoların belirlenmesine yardımcı olur; genetik hastalık öyküsü bulunan çiftlerde tercih edilir.

Bu yöntemlere ek olarak yumurtlama indüksiyonu, laparoskopik cerrahi ve tuba mikrocerrahisi gibi başka tedavi seçenekleri de mevcuttur. Uygun tedavi yöntemi, kısırlığın nedenine ve çiftin bireysel durumuna göre hekim tarafından belirlenir.

Tüp Bebek Tedavisinin Aşamaları

Tüp bebek tedavisi genel olarak şu aşamalardan oluşur:

• Yumurtlama indüksiyonu: Kadının yumurtalıklarının birden fazla yumurta üretmesi için hormonla uyarılması.
• Yumurta toplama: Yumurtaların küçük bir cerrahi işlemle yumurtalıklardan alınması.
• Döllenme: Yumurtaların laboratuvar ortamında sperm ile döllenmesi.
• Embriyo kültürü: Döllenen embriyoların birkaç gün laboratuvarda geliştirilmesi.
• Embriyo transferi: Bir veya daha fazla embriyonun kadının rahmine yerleştirilmesi.

Tüp Bebek Tedavisinin Sağlayabileceği Katkılar

Tüp bebek tedavisi, tıkalı fallop tüpleri, endometriozis, yumurtalık fonksiyon bozukluğu, erkek faktörü kaynaklı kısırlık ve açıklanamayan kısırlık gibi birçok farklı durumda uygulanabilen bir tedavi seçeneğidir. Bu tedavinin sunduğu bazı avantajlar şöyle özetlenebilir:

• Farklı kaynaklı kısırlık problemlerinin tedavisinde kullanılabilmesi,
• Rahime nakledilecek embriyoların seçilebilmesi sayesinde düşük ve doğumsal anomali riskinin azaltılmasına destek olunması,
• Oluşan embriyoların dondurularak saklanabilmesi ve ileride kullanılabilmesi.

Tedavinin başarısı; çiftin yaşı, kısırlığın nedeni ve bireysel sağlık durumu gibi birçok faktöre bağlı olarak değişkenlik göstermektedir ve sonuçlar kişiden kişiye farklılık gösterebilir.

Türkiye'de Kısırlık Tedavisi Maliyetini Etkileyen Faktörler

Kısırlık tedavisinin maliyeti, uygulanacak tedavi yöntemine, kullanılan ilaçlara, gereken tetkik sayısına ve tedavi merkezine göre değişkenlik göstermektedir. Genel olarak tüp bebek (IVF), mikroenjeksiyon (ICSI), rahim içi aşılama (IUI), donör sperm/yumurta uygulamaları ve preimplantasyon genetik test (PGT) gibi yöntemlerin maliyetleri birbirinden farklılık göstermektedir. Tedaviye başlamadan önce hekim ile görüşülerek bireysel duruma özel maliyet bilgisi alınması önerilir. Birden fazla tedavi siklusu gerekmesi, embriyo dondurma veya donmuş embriyo transferi gibi ek hizmetlere ihtiyaç duyulması da toplam maliyeti etkileyebilmektedir.

Klinik ve Doktor Seçiminde Dikkat Edilmesi Gerekenler

Kısırlık tedavisi için başvurulacak merkez ve hekim seçiminde dikkat edilmesi gereken bazı noktalar şunlardır:

• Hekimin ve merkezin, yaşanan kısırlık türüne yönelik deneyime sahip olması,
• Merkezin gerekli ruhsat ve akreditasyonlara sahip olması,
• Tedavi maliyetleri konusunda açık ve şeffaf bilgi verilmesi,
• Merkezin ulaşım açısından uygun bir konumda bulunması,
• İletişim dilinde herhangi bir sorun yaşanmaması.

Karar vermeden önce farklı merkezlerle görüşme yapılması, hekimin deneyimi ve tedavi süreci hakkında detaylı bilgi alınması faydalı olacaktır. Seçim yapıldıktan sonra hekimin yönlendirmelerine ve tedavi sürecine uyulması önemlidir.

Tüp Bebek Sürecinde İzlenecek Adımlar

Tüp bebek tedavisine başlamadan önce ve süreç boyunca genel olarak şu adımlar izlenir:

• Merkez ve hekim ile ön görüşme yapılarak kısırlık öyküsünün ve tedavi seçeneklerinin değerlendirilmesi,
• Doğurganlığı ve genel sağlık durumunu değerlendirmek amacıyla kan tahlili, semen analizi ve görüntüleme gibi tetkiklerin yapılması,
• Tetkik sonuçlarına göre kişiye özel tedavi planının oluşturulması,
• Tedavinin başlatılması; tüp bebek süreci genellikle birkaç hafta sürebilmektedir,
• Süreç boyunca hekim talimatlarına düzenli olarak uyulması.

Tüp Bebek Tedavisi Sonrası Yatak İstirahati

Embriyo transferi sonrasında belirli bir süre dinlenme, embriyonun rahim duvarına tutunma sürecine destek olması amacıyla önerilebilmektedir. Bu dinlenme süresi genellikle embriyo transferini takip eden 24-48 saat ile sınırlıdır. Bu süre zarfında bedenin dinlenmesi, fiziksel gerginliğin azaltılması ve stresin kontrol altında tutulması hedeflenir. Bununla birlikte, uzun süreli hareketsizlik yerine hafif esneme veya kısa yürüyüşler gibi hafif hareketlerin kan dolaşımını desteklemesi açısından faydalı olabileceği de belirtilmektedir. Dinlenme süresi ve niteliği kişiden kişiye farklılık gösterebileceğinden, bu konuda hekim önerilerine uyulması önemlidir.

Tüp Bebek Sonrası Hamilelikte Haftalık Belirtiler

Tüp bebek tedavisi sonrası oluşan hamilelik sürecinde, doğal gebeliğe benzer birçok belirti gözlenebilmektedir:

• İlk haftalarda: Göğüs hassasiyeti, halsizlik ve hafif kramplar görülebilir. Bazı kadınlarda koku hassasiyeti artışı, bazı besin veya kokulara karşı duyarlılık, bulantı ve sabah bulantısı gibi belirtiler de ortaya çıkabilir.

• İkinci trimesterde: Enerji düzeyinde artış ve bulantıda azalma sıkça görülür. Karın bölgesinde şişkinlik belirginleşmeye başlayabilir ve bebek hareketleri hissedilebilir. Hormonal değişikliklere bağlı olarak ciltte akne veya meme uçlarında koyulaşma gibi değişimler yaşanabilir.

• Üçüncü trimesterde: Bebeğin hızlı büyümesiyle birlikte sırt ağrısı, ayaklarda şişlik ve idrara çıkma sıklığında artış gibi şikayetler yaygınlaşır. Doğuma hazırlık niteliğinde olan Braxton Hicks kasılmaları görülebilir. Doğum tarihi yaklaştıkça pelvik bölgede baskı hissi artabilir.

Bu belirtiler kişiden kişiye farklılık gösterebilir; herhangi bir olağan dışı durumda hekime başvurulması önerilir.

Türkiye'de Kök Hücre Kısırlık Tedavisi

Kısırlığın yumurtalık rezervinin yetersizliğine bağlı olduğu durumlarda kök hücre tedavisi uygulanarak yumurtalık rezervi arttırılabilir. Kök hücre tedavisi yumurtalık rezervinin arttırılmasında kullanılabilecek en yeni yöntemlerden biridir. Bu yöntemde öncelikle hastadan kök hücreler alınarak laboratuvar ortamında çoğaltılır. Ardından çoğaltılan kök hücreler yeniden hastaya verilir. Hastaya verilen kök hücreler yumurta rezervini artmasını sağlayarak kısırlığın giderilmesine yardımcı olur.

Sıkça Sorulan Sorular

Kısırlık tedavisinin maliyetini neler etkiler?

Tedavi maliyeti; seçilen tedavi yöntemine (IVF, IUI, ICSI, donör sperm/yumurta, PGT vb.), kullanılan ilaçlara, gereken tetkik ve siklus sayısına göre değişiklik göstermektedir. Kesin maliyet bilgisi, bireysel değerlendirme sonrasında hekim tarafından paylaşılmalıdır.

Tüp bebek tedavisinin başarı oranı nedir?

Tüp bebek tedavisinin başarısı; çiftin yaşı, kısırlığın nedeni ve genel sağlık durumu gibi birçok faktöre bağlı olarak değişkenlik göstermektedir. Genel olarak daha genç yaş gruplarında başarı oranının nispeten daha yüksek, ileri yaşlarda ise daha düşük olduğu bilinmektedir. Tedavi sonuçları kişiden kişiye değişebilmektedir.