Amnezi Nedir, Belirtileri ve Türkiye'de Amnezi Tedavisi

Amnezi Nedir, Belirtileri ve Türkiye'de Amnezi Tedavisi. İnsanlığın varoluşundan beri sağlıkla beraber birçok hastalık da var olmuştur. Bu hastalıklar çeşitli organları, çeşitli şekillerde etkileyerek, insan yaşamını kötü etkilemiş hatta ölümle bile sonuçlanmıştır. İnsanların en önemli organlarından bir tanesi beynidir. Beyin muhteşem yaratılış şekli ile insanları ciddi biçimde şaşırtmaktadır. Fakat bazı hastalıklar beyinde meydana gelerek kişilerin yaşamlarında problemlere yol açmaktadır. Bu hastalıklardan bir tanesi de amnezidir. Peki Amnezi Nedir, Tedavisinasıl yapılır gelin birlikte inceleyelim.

Amnezi Nedir?

Amnezi beyinde meydana gelen ve hafıza problemlerine yol açan bir hastalıktır. Bilinenin aksine kişinin vücut sağlığını etkilememektedir. Bu hafıza kaybında kişi yaşadığı geçmişi zor hatırlar veya hiç hatırlamaz. Bunun yanı sıra yeni anıları ve bilgileri de kaydedip depolayamaz.

Amnezi Türleri Nelerdir ?

Amnezi yani bir diğer adı ile amnezik sendrom kişinin uzak geçmişini ve yakın geçmişini unutması, geleceğe dair yeni bilgi ve anıları da kaydetmemesi durumudur. Bu hastalığın bilinen pek çok türü vardır. Amnezi Türleri Nelerdiraşağıda sizler için şu şekilde sıraladık.

• Retrograd Amnezi;bu amnezi çeşidinde kişi uzak geçmişi değil, amnezi rahatsızlığına yakalandıktan sonraki yakın geçmişi unutmaktadır. Örneğin bu amnezi bir kaza sonrasında meydana geldiyse kişi kaza ve önceside yaşadığı günleri unutur.

• Anterograd Amnezi;Kişinin gelecekteki bilgileri kaydetmesi ve hatırlamasını etkileyen amnezi türüdür.

• Geçici Global Amnezi;Yaşanan bu amnezi türünde ise genellikle bir gün sonra hasta iyileşir. Fakat o süre içerisinde geleceğe yönelik kayıtlar ve anılar kaydedilmediği için hasta iyileştikten sonra o bir günü hatırlamaz. Çünkü beyin bunu kaydetmemiştir. Geçmişi hatırlar, sık yaptığı işlemleri hatırlar, yakınlarını tanır. Fakat bellek günü kaydetmediği için sürekli aynı soruları sorma durumu söz konusudur.

• Travma Sonrası Amnezi;Yaşanan travmatik olayda meydana gelen amnezi türünde kişinin unutma şekli hem retrogat, hem anterograt hem de ikisi birden olabilir.

• İnfantil (Bebeklik) Amnezi;Bu amnezi türünde kişi 3-5 yaş önceki anılarını hatırlayamaz. Bunun sebebi ise belleği destekleyen bölgelerin gelişmekte olmasıdır.

• Dissosiyatif/Psikojenik Amnezi ; Bu amnezi türünde ise kişinin ruh sağlığında bozulmalar meydana gelir. Kişi travma geçirdiği olayı ve kişisel bilgileri unutur.

Geçici Global Amnezi Belirtileri Nelerdir?

Geçici global amnezi, genellikle birkaç saat süren ani ve geçici bir hafıza kaybı halidir. Bu durumu yaşayan kişi çevresine karşı bilinçli ve yönelimli kalır, ancak yakın zamanda yaşanan olayları hatırlayamaz ya da yeni anı oluşturamaz. Sık görülen belirtiler şu şekilde sıralanabilir:

• Ani başlayan hafıza kaybı,
• Yakın geçmişe ait olayları hatırlayamama,
• Atak süresince yeni anı oluşturamama,
• Zaman ve mekana yönelik kafa karışıklığı,
• Baş ağrısı,
• Bulantı ve kusma.

Bu belirtiler genellikle birkaç saat içinde kendiliğinden geçer, bazı durumlarda ise 24 saate kadar sürebilir. Kişilerin büyük bir kısmında bu atak tek seferlik olurken, bazı kişilerde tekrarlayabilir.

Amnezi Nedenleri Nelerdir ?

Amnezi Nedenleri Nelerdirdiye bakıldığında bu rahatsızlığın birçok nedeni bulunmaktadır. Bu nedenler ise kısaca şöyle açıklanabilir.

• Demans hastalığına bağlı amnezi,

• Hipokampusun hasar görmesi sonucu meydana gelen amnezi,

• Kafa travması sonucu meydana gelen amnezi,

• Kişinin ciddi travmalar ve stres yaşaması sonucu meydana gelen amnezi,

• Elektrokonvulsif terapi sonucu meydana gelen amneziler olmaktadır.

Anterograd Amnezi Nedenleri Nelerdir?

Anterograd amnezi, kişinin belirli bir olay veya hasardan sonra yeni anılar oluşturamaması durumudur. Bu kişiler amnezi başlamadan önceki olayları hatırlayabilirken, sonrasında yaşananları kaydedemez. Anterograd amnezinin nedenleri genel olarak iki grupta değerlendirilebilir:

• Travmatik beyin hasarı;Anterograd amnezinin en yaygın nedenidir. Trafik kazası, düşme veya kafaya alınan darbe gibi durumlar sonucu ortaya çıkabilir.

• Beyin hastalıkları;Alzheimer hastalığı, demans ve diğer nörodejeneratif hastalıklar da anterograd amneziye yol açabilir. Bu hastalıklar, hafıza oluşumunda önemli rol oynayan hipokampusu zedeleyebilir.

Bunların dışında anterograd amneziye yol açabilecek diğer durumlar şunlardır:

• İnme;hipokampus ve hafızayla ilişkili diğer beyin bölgelerine zarar verebilir.

• Ensefalit;virüs, bakteri veya başka bir enfeksiyon kaynaklı beyin iltihabıdır ve hipokampusa zarar vererek anterograd amneziye yol açabilir.

• Beyin tümörleri;hipokampus ve ilişkili bölgelere baskı yaparak hafıza kaybına neden olabilir.

• Alkol zehirlenmesi;"blackout" olarak da bilinen, geçici anterograd amnezi tablosuna sebep olabilir.

• Madde kullanımı;bazı maddeler de geçici anterograd amnezi tablosuna yol açabilir.

Anterograd amnezinin şiddeti, nedenine ve beyindeki hasarın büyüklüğüne göre kişiden kişiye farklılık gösterebilir. Bazı kişilerde bir süre sonra yeni anı oluşturma becerisi kısmen geri dönebilirken, bazı durumlarda bu durum kalıcı olabilir.

Anterograd Amnezi Belirtileri Nelerdir?

Anterograd amnezi, durumun başlamasından sonra yeni anıların oluşturulamaması ile karakterize nörolojik bir tablodur. Nadir görülse de kişinin günlük yaşamını ve genel iyilik halini ciddi biçimde etkileyebilir. Bu belirtiler şu şekilde sıralanabilir:

• Yeni bilgileri akılda tutamama; yakın zamanda yaşanan olayları, konuşmaları hatta yakın zamanda tanışılan kişileri hatırlayamama,
• Aynı soru veya ifadelerin fark edilmeden tekrar edilmesi,
• Tanıdık ortamlarda yön bulmakta zorlanma veya daha önce bilinen işlemleri yapmakta güçlük çekme,
• Bu durumlara bağlı olarak hayal kırıklığı, kaygı ve bağımsızlık kaybı hissi.

Anterograd amnezi, geçmişe ait anıların hatırlanamadığı retrograd amneziden farklıdır. Genellikle Alzheimer hastalığı, inme veya bazı ilaç kullanımlarıyla ilişkilendirilir.

Amnezi Belirtileri Nelerdir ?

Amnezi Belirtileri Nelerdirdiye sorulduğu zaman size verilecek en net cevap hafıza kaybı belirtisidir. Amneziye yakalanan kişi geçmişteki anıları, hatıraları, bilgileri ve deneyimleri hatırlayamaz. Geleceğe yönelik olan bilgileri ve olayları da aklında tutup kaydedemez. Bunun sonucunda da hatırlamakta ya zorlanır ya da hiç hatırlayamaz.

Ayrıca bazı anılarda olaylarda yaşanış sıralaması değişir hatta kurgular oluşabilir. Bunun sonucunda da kişide gerginlik ve sinirlilik hali meydana gelir.

Bu belirtilerin yanı sıra, kişinin kimliği, bulunduğu yer veya çevresinde yaşananlar hakkında kafa karışıklığı yaşaması, zaman ve mekân konusunda yönelim bozukluğu göstermesi de sık görülür. Bazı hastalarda dili anlama veya kullanmada zorluk, konuşma, yazma ya da başkalarını anlamada güçlük gözlemlenebilir. Dikkat ve konsantrasyonda azalma, talimatları takip etmede veya günlük görevleri tamamlamada zorlanma da amnezi ile birlikte görülebilen diğer belirtilerdendir.

Amnezi Tanısı Nasıl Konur ?

Kişide hatırlamama gibi amnezi belirtileri varsa kısa süre içerisinde bir nöroloji uzmanına başvurması gerekmektedir. Doktorlar muayene sırasında, hatırlamama durumunun ne kadar süreden beri olduğu, unutmanın altında yatan sebebin travma sonucu mu, psikolojik mi oluştuğuna dair bilgileri, unutkanlığın ilerleyip ilerlemediği, kişinin yaşamını nasıl etkilediği gibi bir çok soru sormaktadır. Bu sorular ise tedavide tanı koymak için doktora önemli ipuçları vermektedir.

Ayrıca Amnezi Tanısı Nasıl Konurdiye baktığımızda, hastanın geçmiş sağlık öyküsü, nöroloji doktorunun muayenesi, hastanın bilişsel etkinlikleri yapıp yapamadığına dair testler yapılmaktadır. Ayrıca tanı koymak için, MRI, BT gibi tanı koyma yöntemlerinden de faydalanılmaktadır. Beyinde meydana gelen aktiviteler ise EEG yöntemi ile araştırılmaktadır.

Amnezi Tedavisi Nasıl Yapılır ?

Günümüzde gelişen bilimin ışığında bile amneziyi tamamen iyileştirecek bir tedavi yöntemi bulunamamıştır. Fakat Amnezi Tedavisi Nasıl Yapılırsorusuna verilebilecek pekçok yanıt da bulunmaktadır. Tamamen iyileşmese bile hafızayı kuvvetlendirecek teknikler kullanılmaktadır. Örneğin kafaya alınan darbe sonucu meydana gelen amnezide, oluşan travmaya müdahale edilmesinin ardından kişi evde istirahat ederek ve çeşitli hafif beyinsel aktiviteler ile iyileşme görülebilir. Ayrıca oluşan ağır ruhsal travmaların ardından bu amnezi türü psikolojik destek alınarak aşılmaya çalışılır.

Alkol sebepli oluşan amnezide kişinin alkol tedavisi görmesiyle amnezinden kurtulması beklenir. Demans hastalığının sebep olduğu amnezi türü ise bilişsel olarak desteklenerek ve ilaç tedavisi ile iyileştirilmeye çalışılır.

Fakat yaşanan amnezi kalıcı ise bunu kişiye uygun olan öğrenme yöntemleri ile doktor tedavi etmeye çalışır. Bununla beraber hasta psikoterapi alabilir. Fotoğraflar, kişiyi etkileyen çeşitli kokular, etkileyen müzikler gibi detaylar da hafızayı yoklamak için önemli ipuçları içerebilir.

Genel olarak amnezi yönetiminde bilişsel rehabilitasyon önemli bir yer tutar. Nöropsikolog ve ergoterapistlerden oluşan bir sağlık ekibi ile hafıza ve bilişsel becerileri geliştirmeye yönelik çalışmalar yapılabilir; bu çalışmalar hafıza egzersizleri, zihinsel imgeleme teknikleri ve takvim veya dijital hatırlatıcılar gibi hafıza yardımcılarının kullanımını içerebilir. Bazı durumlarda hekim kontrolünde, Alzheimer tedavisinde de kullanılan kolinesteraz inhibitörü grubu ilaçlar gibi farmakolojik yaklaşımlar değerlendirilebilir; ancak ilaç tedavisinin tek başına hafıza fonksiyonunu tam olarak geri getiremeyeceği, etkinin altta yatan nedene göre değişebileceği unutulmamalıdır. Düzenli fiziksel aktivite, dengeli beslenme ve yeterli uyku gibi yaşam tarzı düzenlemeleri de genel beyin sağlığını destekleyerek hafıza fonksiyonuna katkı sağlayabilir.

Anterograd Amnezi Nasıl Tedavi Edilir?

Anterograd amnezi için kesin bir tedavi bulunmamakla birlikte, kişinin semptomlarını yönetmesine yardımcı olabilecek çeşitli yaklaşımlar mevcuttur:

• Bilişsel-davranışçı terapi;hafıza kaybı ile baş etme stratejileri geliştirmeye yardımcı olabilir.
• Hafıza yardımcıları;takvim, yapılacaklar listesi ve hatırlatıcılar kullanmak, kişinin düzenli kalmasına ve önemli bilgileri hatırlamasına destek olabilir.
• Gruplama (chunking) tekniği;bilgileri gruplar halinde düzenleyerek hatırlamayı kolaylaştırabilir. Örneğin 10 haneli bir telefon numarasını iki 5 haneli parçaya bölmek gibi.
• Mnemonik teknikler;bilgiyi başka bir şeyle ilişkilendirerek hatırlamayı kolaylaştıran hafıza yardımcılarıdır.
• İlaç tedavisi;hekim kontrolünde, bazı antikonvülzan ve antidepresan ilaçların hafıza fonksiyonuna destek olabileceği değerlendirilmektedir; ancak bu konuda daha fazla bilimsel çalışmaya ihtiyaç vardır.
• Yaşam tarzı değişiklikleri;düzenli egzersiz ve sağlıklı beslenme hafıza fonksiyonunu destekleyebilir.

Bunların yanı sıra destek grupları ile deneyim paylaşımı ve konuyla ilgili bilgi kaynaklarından yararlanma da kişinin süreci yönetmesine yardımcı olabilir. Anterograd amnezi tedavisi karmaşık ve kişiye özgü bir süreçtir; en uygun yaklaşım, amnezinin altında yatan nedene, semptomların şiddetine ve kişinin bireysel gereksinimlerine göre hekim tarafından belirlenir.

Retrograd Amnezi İçin Bir Çare Var mı?

Retrograd amnezi, kişinin belirli bir zamandan önce yaşadığı olayları hatırlama yetisini kaybetmesi durumudur ve genellikle kafa travması, inme veya başka bir beyin hasarına bağlı gelişir. Retrograd amnezi için kesin bir çare bulunmamakla birlikte, belirtilerin hafifletilmesine yardımcı olabilecek yaklaşımlar şunlardır:

• Bilişsel-davranışçı terapi ile baş etme stratejileri geliştirme,
• Takvim, hatırlatıcı ve yapılacaklar listesi gibi hafıza yardımcılarının kullanımı,
• Gruplama (chunking) tekniği,
• Mnemonik teknikler,
• Hekim kontrolünde değerlendirilebilecek bazı ilaç seçenekleri (etkinliği konusunda araştırmalar sürmektedir),
• Düzenli egzersiz ve sağlıklı beslenme gibi yaşam tarzı düzenlemeleri.

Amnezi Nasıl Giderilir?

Amnezi ile baş etmek isteyen kişilerin öncelikle hafıza bozuklukları konusunda uzmanlaşmış bir sağlık profesyoneline başvurması önemlidir. Kapsamlı bir değerlendirme sonucunda amnezinin türü ve şiddeti belirlenerek kişiye özel bir yaklaşım oluşturulabilir; bu yaklaşım ilaç tedavisi, bilişsel terapi ve yaşam tarzı düzenlemelerini içerebilir.

Hafıza egzersizleri ve zihinsel uyarım da amneziyle baş etmede etkili olabilecek yöntemlerdendir. Bulmaca çözmek, kitap okumak ve yeni beceriler öğrenmek gibi aktiviteler sinirsel bağlantıları güçlendirmeye ve hafıza hatırlamasını desteklemeye yardımcı olabilir. Düzenli bir günlük rutin oluşturmak, takvim, hatırlatıcı ve not gibi yardımcı araçlar kullanmak da günlük görevlerin organize edilmesine ve unutkanlığın azaltılmasına destek olabilir.

Fiziksel sağlık, hafıza fonksiyonunda önemli bir rol oynar. Düzenli egzersiz, dengeli beslenme ve yeterli uyku genel beyin sağlığına katkı sağlayabilir. Sosyal açıdan aktif kalmak, sevdiklerle sohbet etmek ve etkinliklere katılmak da hafızayı canlı tutmaya yardımcı olabilir. Ayrıca stres seviyesinin yönetilmesi de büyük önem taşır; çünkü stres hafızayı olumsuz etkileyebilir. Derin nefes alma egzersizleri, meditasyon ve gevşeme teknikleri stresin azaltılmasına ve zihinsel iyi oluşun desteklenmesine yardımcı olabilir.

Amnezi için kesin bir çözüm bulunmamakla birlikte, bu yaklaşımlar kişinin durumla baş etmesine ve zamanla hafıza fonksiyonunun desteklenmesine yardımcı olabilir. Her kişinin amnezi ile yaşadığı sürecin kendine özgü olduğu, bu süreçte sabır ve azmin önemli olduğu unutulmamalıdır. Kişinin durumuna en uygun yaklaşım için hekimine danışması önerilir.

Anterograd ve Retrograd Amnezi Örnekleri

Anterograd amnezinin bilinen örneklerinden biri, H.M. olarak tanınan Henry Molaison'un vakasıdır. 1953 yılında şiddetli epilepsisini tedavi etmek amacıyla ameliyat olan H.M.'nin hipokampus dahil medial temporal lob bölgelerinin bir kısmı alınmıştır. Amel