Radyoloji

Radyoloji

Radyoloji, çeşitli hastalıkların tanı sürecinde ve bazı tedavi süreçlerine eşlik eden girişimlerde X ışınları, radyo dalgaları ve ses dalgalarından yararlanılan görüntüleme yöntemlerini kapsayan tıp alanıdır. Radyoloji genel olarak tanısal (diagnostik) radyoloji ve girişimsel radyoloji olmak üzere iki alt alanda değerlendirilir. Tanısal radyoloji, hastalık bulgularının görüntüleme yöntemleriyle değerlendirilmesini, tedavi planlamasına destek olunmasını ve uygulanan tedavinin etkinliğinin izlenmesini amaçlar. Girişimsel radyoloji ise genellikle görüntüleme eşliğinde yapılan, cerrahi olmayan bazı işlemleri kapsar. Damarlara yönelik anjiyografi/anjiyoplasti yöntemleri ile organlardan alınan iğne biyopsisi işlemleri girişimsel radyoloji başlığı altında incelenir.

Anjiyografi

Anjiyografi, arterlerin (atardamarlar), venlerin (toplardamarlar) ve kalp kapakçıklarının incelenmesine yönelik bir tanı yöntemidir. Geçmişte kalp krizi (miyokard enfarktüsü) geçirmiş, kalp kapak hastalığı bulunan, efor testi sonuçları şüpheli görülen, şiddetli göğüs ağrısı şikayeti olan veya kardiyak cerrahi geçirmiş hastalarda; kalp kası fonksiyonlarını, koroner (kalbi besleyen) arterlerin ve kalbe giden damarların durumunu değerlendirmek amacıyla hekim tarafından anjiyografi yöntemi uygulanabilir.

Anjiyografi işlemi genellikle sağ kasıkta bulunan arteria femoralis isimli arterden girilerek yapılır. İşleme başlamadan önce kasık bölgesi lokal olarak uyuşturulur. Femoral arterden ilerletilen ince kateter sırasıyla eksternal iliak arter, ortak iliak arter ve abdominal aort damarlarından geçirilerek kalbe ulaştırılır. Kalbin pompa fonksiyonunu değerlendirmek amacıyla sol ventriküle (karıncık) giriş sağlanabilir. İşlem sırasında tıkanıklık tespit edilen damarlarda stent yerleştirme yöntemiyle damarın açılması sağlanabilir. Tıkalı damarların açılmasında kullanılan diğer bir yöntem de balon anjiyoplastidir; bu yöntemde darlık oluşan damar içerisine kateter aracılığıyla bir balon yerleştirilir ve şişirilerek damarı tıkayan plak parçalanır. İşlem sonrasında girişim yerine kısa süreli kompresyon ve bandaj uygulanır; hastanın 4-6 saat istirahat etmesi önerilir. Planlı anjiyografilerden önce genellikle kan tahlili ile trombosit değerleri ve böbrek fonksiyonları değerlendirilir; hastanın işlem öncesinde belirli bir süre açlık durumunda olması istenebilir.

Femoral arterin tıkalı olması veya başka bir tıbbi nedenle bu bölgenin kullanılamadığı durumlarda koldan brakiyal arter veya el bileğinden radiyal arter üzerinden giriş tercih edilebilir.

Anjiyografi invaziv bir yöntem olduğu için bazı komplikasyon riskleri taşır. Koroner arter hasarı, hematom, anevrizma, nabız düşüklüğü, hipotansiyon, ritim bozuklukları ve inme, bildirilen komplikasyonlar arasındadır. İşlem genellikle lokal anestezi altında uygulanır; hastaların işlem sırasında hissettiği rahatsızlık düzeyi kişiden kişiye farklılık gösterebilir. İşlemin uygunluğu, riskleri ve alternatifleri konusunda hekiminize danışmanız önerilir.

İşlem sonrasında bol su içilmesi, sigara ve alkol kullanımından kaçınılması genel olarak önerilir. İnsizyon alanında kanama riskini azaltmak amacıyla sıcak suya girilmemesi, ağır kaldırılmaması ve ıkınılmaması tavsiye edilir. Anjiyoplasti sonrasında pıhtı oluşma riskini azaltmak için hekim tarafından kan sulandırıcı ilaç reçete edilebilir.

Bilgisayarlı Tomografi

Bilgisayarlı tomografi, röntgen ışınları aracılığıyla vücudun farklı kesitlerinin incelenmesini sağlayan bir görüntüleme yöntemidir. Çekim sırasında hasta cihaz içerisindeki bir yatakta uzanır ve hareketli röntgen kaynağı hastanın etrafında dönerek farklı açılardan görüntü alır. Elde edilen kesitler birleştirilerek üç boyutlu görüntü oluşturulabilir. Obezitesi olan hastalar, kalp pili kullanan hastalar veya kapalı alan fobisi bulunan hastalarda bilgisayarlı tomografi tetkikinin uygunluğu hekim tarafından değerlendirilmelidir.

Bilgisayarlı tomografi görüntülerinde kemik doku, yumuşak doku ve damarlar incelenebilir. Kemik ve eklem problemleri (kırıklar, kemik tümörleri, çıkıklar vb.), akciğer ve karaciğerde görülen bozukluklar, iç organ hasarlanmaları, böbrek taşları, bağırsak hastalıkları (ülseratif kolit, inflamatuar bağırsak hastalığı vb.) ve kanser hastalıklarında tanı ve izlem amacıyla bilgisayarlı tomografiden yararlanılabilir.

Bilgisayarlı tomografi işlemi sırasında ağrı hissedilmez. İşlem sırasında hastanın hareketsiz kalması ve bazı durumlarda nefesini tutması istenir. Çekim sırasında hastalar belirli düzeyde radyasyona maruz kalır; ancak güncel cihazlarda kullanılan doz seviyeleri, ilgili tıbbi rehberler çerçevesinde değerlendirilmektedir. Bazı vücut bölgelerinin görüntülenmesinde kontrastlı (ilaçlı) bilgisayarlı tomografi tercih edilebilir; bu yöntemde hastaya damar yoluyla veya oral yoldan kontrast madde uygulanabilir. İşlem sonrasında kontrast maddenin idrar yoluyla atılmasına yardımcı olmak amacıyla bol sıvı tüketilmesi önerilir. Kontrast maddeye bağlı olarak bazı hastalarda kızarıklık, kaşıntı, mide bulantısı gibi alerjik reaksiyonlar görülebileceğinden hastalar işlem sonrasında bir süre gözlem altında tutulabilir.

Gebelik döneminde radyasyon maruziyeti risk oluşturabileceğinden, karın ve pelvis bölgesine yönelik görüntüleme gereken durumlarda hekim tarafından manyetik rezonans görüntüleme (MR) veya ultrason gibi radyasyon içermeyen yöntemler değerlendirilebilir.

Çekim sonrasında elde edilen görüntüler radyoloji uzmanları tarafından üç boyutlu olarak veya kesitler halinde incelenir. Görüntülerde şüpheli bulgular (tümör, kırık vb.) saptanması durumunda hekim tarafından ileri tetkikler istenebilir.

Mamografi

Mamografi, kadınlarda meme dokusunun incelenmesinde kullanılan radyolojik görüntüleme yöntemidir. İşlem sırasında meme dokusu iki tabaka arasında sıkıştırılarak X ışınıyla görüntü alınır. Mamografi, meme kanseri tanısında yaygın olarak kullanılan ve güvenilirliği kabul görmüş görüntüleme yöntemlerinden biridir. Klinik muayenede fark edilmesi güç olabilecek küçük lezyonlar mamografi ile görüntülenebilir.

Mamografi, diagnostik (tanısal) veya tarama amaçlı olmak üzere iki farklı şekilde uygulanabilir. Diagnostik mamografi, klinik muayenede şüpheli bulgular (meme dokusunda hissedilen sertlik, meme ucunda değişiklik, kızarıklık, portakal kabuğu görünümü vb.) saptanan durumlarda hekim yönlendirmesiyle yapılır. Meme dokusunda kitle hissi, meme ucundan akıntı, meme derisinde hassasiyet, kabuklanma veya kuruma, koltuk altında şişlik gibi şikayetleri olan kişilerin bu bulguları hekimlerine bildirmesi ve değerlendirilmesi önerilir. Tarama mamografisi ise herhangi bir şikayet olmaksızın, ilgili yaş gruplarında düzenli aralıklarla erken tanı amacıyla uygulanan bir tarama yöntemidir; tarama sıklığı ve başlangıç yaşı konusunda hekiminize danışmanız önerilir.

Mamografi, meme kanserinin erken evrede saptanmasına katkı sağlayabilir; ancak tüm meme kanseri vakalarının bu yöntemle tespit edilmesi mümkün olmayabilir. Meme kanserinin türüne bağlı olarak farklı tanı yöntemleri gerekebilir. Mamografi ile yeterli bilgi elde edilemeyen durumlarda tomosentez mamografi veya sonografi gibi ek görüntüleme yöntemlerine başvurulabilir.

İşlem sırasında hasta ayakta durur ve kısa süreliğine nefesini tutar; her iki meme sırayla görüntülenir. Meme dokusunun sıkıştırılması nedeniyle bazı hastalar geçici bir rahatsızlık hissedebilir; bu hissi azaltmak amacıyla memenin daha az hassas olduğu regl dönemi sonrası günlerde çekim yapılması tercih edilebilir. Görüntü kalitesinin etkilenmemesi için çekim öncesinde koltuk altına deodorant veya losyon gibi ürünler sürülmemesi önerilir.

Kontrastlı mamografi (spektral mamografi), meme dokusundaki damarlanma artışının görüntülenmesine olanak sağlayan bir yöntemdir; işlem öncesinde damar yoluyla iyotlu kontrast madde uygulanır.

Mamografi sırasında belirli düzeyde radyasyona maruz kalınır; ancak kısa süreli (yaklaşık 15 dakika) bir işlem olması nedeniyle bu maruziyet, ilgili tıbbi rehberler çerçevesinde değerlendirilmektedir. Tarama mamografisinin sıklığı ve başlanma yaşı konusunda güncel klinik önerileri hekiminizle birlikte değerlendirmeniz önerilir.

Vimfay ile Radyoloji Koordinasyonu

Vimfay, teşhis veya tedavi hizmeti sunan bir sağlık kuruluşu değildir; uluslararası hastaların Türkiye'deki iş birliği yaptığı sağlık kuruluşlarında radyoloji alanındaki görüntüleme ve girişimsel işlemlere erişiminde iletişim, randevu koordinasyonu ve süreç takibi konularında destek sağlayan bir aracı kuruluştur. Tanı, tedavi yöntemi ve işlemin kişiye uygunluğu ile ilgili tüm kararlar ilgili branş hekimi tarafından değerlendirilir. Sigorta kapsamı ve güncel resmi bilgiler için SGK'nın resmi listeleri veya e-Devlet üzerinden teyit alınması önerilir.