Hersenenabsces: Oorzaken, Symptomen en Behandeling

Hersenenabsces: Wat is het? Wat zijn de symptomen?

Hersenenabscessen zijn verzamelingen van pus in een bepaald gebied van de hersenen als gevolg van aandoeningen zoals trauma of infectie. Hersenenabscessen zijn een ernstige aandoening die ernstige levensbedreigende risico's met zich meebrengt en kan leiden tot veel verschillende permanente problemen in het menselijk lichaam.

De meest voorkomende oorzaak van hersenenabscessen zijn bacteriële infecties. Afhankelijk van het immuunsysteem van de persoon of de aandoening waarmee hij wordt blootgesteld, kunnen echter ook virussen en schimmelinfecties hersenenabscessen veroorzaken.

Wat veroorzaakt hersenenabscessen?

De meest voorkomende oorzaak van hersenenabscessen is verspreiding van infecties vanuit andere delen van het lichaam, zoals het oor, sinussen, longen of hart. Deze verspreiding kan plaatsvinden via de bloedsomloop of via rechtstreeks contact met hersenweefsel. Andere oorzaken die tot hersenenabscessen kunnen leiden, zijn:

• Hoofdtrauma
• Hersenoperatie
• Tandinfectie
• Mastoiditis (infectie van het mastoidbeen achter het oor)
• Sinusitis
• Otitis media (ontsteking van het middenoor)
• Meningitis (ontsteking van de vliezen rond het brein en ruggenmerg)
• Endocarditis (ontsteking van de binnenvoering van het hart)

Risicofactoren voor hersenenabscessen

Bepaalde personen hebben een hoger risico op het ontwikkelen van hersenenabscessen. Deze personen zijn onder meer:

• Personen met een verzwakt immuunsysteem door aandoeningen zoals HIV/AIDS, diabetes of kanker
• Personen die onlangs hersenoperatie of tandbehandeling hebben ondergaan
• Personen met chronische infecties zoals oorinfecties of sinusitis
• Personen met een hoofdtraumageschiedenis
• Personen die intraveneuze (IV) drugs gebruiken
• Personen met aangeboren hartdefecten
• Personen met cyanotische hartziekte
• Personen met lever- of nierziekte
• Personen met longabsces en bronchiëctasie

Hoewel hersenenabscessen op elke leeftijd kunnen voorkomen, worden zij het meest waargenomen bij kinderen en volwassenen tussen 20 en 50 jaar. Bij kinderen veroorzaken infecties die uit oren, sinussen of longen verspreiden zich meestal; bij volwassenen spelen hoofdtrauma, hersenoperatie of tandinfectie vaker een rol.

Symptomen van hersenenabscessen

Deze bacteriële infectie die hersenenabscessen veroorzaakt, kan direct in het brein op het getroffen gebied zijn ontstaan. Daarnaast kunnen echter ook infecties die elders in het lichaam ontstaan, zoals hart- en leverinfecties, oorinfecties, sinusitis en tandinfecties, via de bloedsomloop of rechtstreeks naar het brein worden getransporteerd wanneer deze zich in het hoofd bevinden, wat ook tot abscessvorming in het brein leidt. Symptomen van hersenenabscessen verschijnen meestal geleidelijk.

In bepaalde gevallen kunnen plotseling symptomen ontstaan als gevolg van de locatie van de absces in het brein, en kunnen zich zelfs toevallen voordoen. Door de hersenenabsces kunnen aan de zijde van de absces intense hoofdpijn, gezichtsproblemen, spraakmoeilijkheden, verwarring, prikkelbaarheid, drukkend braken, koorts, gevoelsverlies en tintelingen, nekstijfheid en toevallen optreden. Afgezien hiervan kan bij zuigelingen zwelling van de zachte plek op de bovenkant van het hoofd, bekend als de fontanel, worden opgemerkt.

De symptomen van hersenenabscessen kunnen variëren afhankelijk van de locatie en grootte van de absces. De meest voorkomende symptomen kunnen als volgt worden samengevat:

• Hoofdpijn
• Koorts
• Nekstijfheid
• Verwarring
• Misselijkheid en braken
• Toevallen
• Zwakte of verlamming
• Veranderingen in zicht of gehoor
• Bewusteloosheid

Behandeling van hersenenabscessen

Hersenenabscessen kunnen de bloedsomloop in het brein verstoren vanwege de zwelling die zij veroorzaken en kunnen in sommige gevallen zelfs barsten, wat tot ernstigere problemen leidt. Hoewel tegenwoordig chirurgische technieken, antibioticumbehandeling en beeldvormingstechnologie zijn verbeterd, vormen hersenenabscessen door de neuroinfectie die zij veroorzaken een ernstig risico voor het menselijk leven. Met name dankzij antibioticumbehandeling is de frequentie van hersenenabscessen veroorzaakt door bacteriële oorzaken afgenomen en is ziektecontrole gemakkelijker geworden. Echter, hoewel medicijnbehandeling wordt toegepast, behouden chirurgische technieken, bekend als chirurgische drainage, hun belang - waarbij het gebied waar de absces zich bevindt wordt schoongemaakt.

Preventie van hersenenabscessen

Enkele punten om op te letten om het risico op het ontwikkelen van hersenenabscessen te verminderen zijn:

• Regelmatige mond- en tandverzorging om tandinfecties te voorkomen
• Snelle behandeling van oor- en sinusinfecties
• Contact met besmettelijke aandoeningen vermijden
• Het dragen van beschermende helmen bij sporten en activiteiten met risico op hoofdtrauma
• Personen met verzwakt immuunsysteem beschermen tegen infecties door regelmatig handen te wassen

Aspiratie van hersenenabscessen met de Burr-Hole-methode (Drainage)

Een van de meest gebruikte technieken bij de behandeling van hersenenabscessen is de Burr-Hole-methode. De Burr-Hole is de naam voor het gat in de schedel dat wordt gemaakt voor ingrepen om de druk in het brein te verminderen. Bij aspiratie met de Burr-Hole-methode wordt eerst met behulp van computertomografie nauwkeurig bepaald waar de hersenenabsces zich bevindt. Afhankelijk van de locatie van de hersenenabsces wordt berekend van welk punt van de schedel ingang plaatsvindt en hoe diep de hersenenabsces is. Na de nodige planning wordt onder lokale verdoving een naald, bekende als biopsnaald, door de schedel gestoken tot de absces. Via deze naald wordt het gebied van de absces gedraineerd en schoongemaakt. De voordelen van de Burr-Hole-methode zijn dat de foutmarge bij aspiratie zeer klein is, dat het onder lokale verdoving kan worden toegepast, en dat het de absces via de kortste route bereikt, wat minimale schade aan hersenweefsel veroorzaakt. Bovendien is het een praktische methode die in noodgevallen en zonder noodzakelijke apparatuur kan worden toegepast.

Hoe wordt hersenenabsces gediagnostiseerd?

Wanneer verdacht wordt op een hersenenabsces, kan de arts verschillende onderzoeken aanvragen om de diagnose te bevestigen. Deze onderzoeken kunnen het volgende omvatten:

• Neurologisch onderzoek: De arts onderzoekt neurologische functies door mentale status, reflexen, coördinatie en spierkracht te evalueren.
• Bloedtesten: Deze worden gebruikt om tekenen van infectie op te sporen, zoals verhoogde witte bloedcellen en verhoogde C-reactief proteïne.
• Beeldvormingstechnieken: Met computertomografie (CT) of magnetische resonantie-imaging (MRI) kunnen de locatie en grootte van de absces worden bepaald.
• Lumbale punctie: Een steekproef van cerebrospinaal vocht (CSF) wordt via een naald in het onderste deel van de rug verzameld en onderzocht op infectietekenen.

Als beeldvorming of lumbale punctie resultaten hersenenabsces aanduiden, kan ook een kweekonderzoek van het abscespus worden aangevraagd om de bacterie of schimmel die infectie veroorzaakt precies te identificeren en de meest geschikte antibioticumbehandeling te selecteren.

Wanneer nodig, kunnen ook de volgende aanvullende onderzoeken worden uitgevoerd:

• Elektro-encefalogram (EEG): Meet de elektrische activiteit van de hersenen om toevallen of stoornissen in de hersenwerking op te sporen.
• Elektromyografie (EMG): Meet de elektrische activiteit van spieren om zenuwschade of spierzwakte te evalueren.
• Angiografie: Een röntgenapparaat van bloedvaten in het brein dat wordt gebruikt om stolsels of andere abnormaliteiten in vaten te onderzoeken.

Vroege diagnose en behandeling van hersenenabsces is belangrijk voor het voorkomen van complicaties zoals hersenletsel en toevallen.

Mogelijke complicaties van hersenenabscessen

Een onbehandelde hersenenabsces kan na verloop van tijd verschillende complicaties veroorzaken. Deze zijn:

• Hersenletsel: De absces kan schade aan het omringende hersenweefsel veroorzaken, wat leidt tot neurologische problemen zoals zwakte, verlamming, toevallen, en veranderingen in zicht of gehoor.
• Toevallen: Kunnen ontstaan als gevolg van abnormale elektrische activiteit in het brein en kunnen aanvullend hersenletsel veroorzaken.
• Hydrocephalus: Accumulate van een excessieve hoeveelheid cerebrospinaal vocht in het brein; dit kan druk op het brein creëren en schade veroorzaken.
• Coma: Een toestand van diep bewustzijnsverlies die levensbedreiging kan opleveren.
• Meningitis: Ontsteking van de vliezen rond het brein en ruggenmerg.
• Ventriculitis: Ontsteking van de vloeistofgevulde holtes in het brein (ventrikels).
• Septische shock: Een levensbedreigende toestand waarin het lichaam reageert op infectie op een manier die zijn eigen organen en weefsels schadigt.
• Trombose: Stolselvorming in een bloedvat dat een beroerte in het brein kan veroorzaken.

Vroege diagnose en behandeling zijn van groot belang bij het voorkomen van deze complicaties.

Wanneer naar de dokter gaan?

Als u een van de volgende symptomen ervaart, wordt aanbevolen onmiddellijk een zorginstelling op te zoeken:

• Koorts van 38°C of hoger
• Ernstige hoofdpijn
• Nekstijfheid
• Verwarring of mentale veranderingen
• Toevallen
• Zwakte of verlamming
• Veranderingen in zicht of gehoor
• Bewusteloosheid

Ook als u een van de volgende aandoeningen hebt en nieuwe symptomen ontwikkelt, moet u zeker uw arts raadplegen:

• Verzwakt immuunsysteem (HIV/AIDS, diabetes, kanker, enz.)
• Onlangs ondergane hersenoperatie of tandbehandeling
• Chronische infecties zoals oorinfecties of sinusitis
• Voorgeschiedenis van hoofdtrauma

Het is altijd veiliger om contact op te nemen met uw arts wanneer u twijfels hebt.

Wat zijn de vier stadia van abscesvorming?

Abscesvorming verloopt over het algemeen in vier stadia:

1. Ontsteking: Dit is het eerste stadium waarin witte bloedcellen naar het infectiegebied migreren. Witte bloedcellen proberen de infectie te bestrijden; als zij hierin niet succesvol zijn, gaat het proces naar het volgende stadium. 2. Eitergeneratie: Dode witte bloedcellen, bacteriën en ander afval accumuleren, wat pus vormt die zich in het infectiegebied verzamelt als een zakje of absces. 3. Rijping: De abscesmuur wordt dikker, de pus wordt dichter en de abscesgrootte kan toenemen. 4. Ruptuur: Als de absces niet wordt gedraineerd, kan deze na verloop van tijd barsten en pus naar omliggend weefsel verspreiden; dit kan tot verspreiding van de infectie en ernstigere complicaties leiden.

De snelheid waarmee de absces door deze stadia gaat, varieert afhankelijk van het type infectie, de locatie van de absces en de algemene gezondheid van de patiënt. Sommige abscessen ontwikkelen zich snel, terwijl anderen weken of maanden kunnen duren. De basisbenadering bij abscesbehandeling is antibioticumbehandeling en indien nodig chirurgische drainage.

Hersenenabsces en craniotomie

Een ander aspect in de behandeling van hersenenabscessen is de craniotomie of craniëctomie-techniek. Bij craniotomie wordt een stuk schedelbeen verwijderd en wordt de absces van het brein verwijderd. Afhankelijk van de toestand van de patiënt beslist de chirurg of de craniotomie onder algemene verdoving of in wakende toestand zal worden uitgevoerd.

Craniotomie, meestal onder algemene verdoving uitgevoerd, gaat gepaard met bevestiging van het hoofd van de patiënt via een pinhead-frame. De chirurg identificeert en markeert het schedelbeen dat het dichtst bij de hersenenabsces ligt. Nadat de huid over het betrokken gebied is geopend, wordt de schedel geopend met een boor.

Vanaf dit punt wordt de dura bereikt, de hersenlaag aan de buitenkant. Nadat de hersenlaag op passende wijze is geopend, wordt de hersenenabsces in het hersenweefsel bereikt. Tot slot vindt drainage van de pu-gevulde hersenenabsces plaats. Dankzij de vooruitgang in chirurgische technologie kan craniotomie tegenwoordig sneller en meer gecontroleerd worden uitgevoerd. Daardoor zijn chirurgische complicaties aanzienlijk verminderd in vergelijking met vroeger.

Is volledig herstel van hersenenabscessen mogelijk?

Met vroege diagnose en tijdige behandeling verloopt het beloop van hersenenabscessen over het algemeen gunstig. Echter, als de absces niet tijdig wordt gediagnostiseerd en behandeld, kunnen ernstige complicaties zoals hersenletsel en toevallen ontstaan.

De ernst van complicaties varieert afhankelijk van veel factoren, zoals de locatie en grootte van de absces, het type infectie en de algemene gezondheid van de patiënt. Sommige patiënten ervaren alleen lichte neurologische problemen, terwijl anderen met ernstiger toestanden zoals coma kunnen worden geconfronteerd.

Het behandelingsplan voor patiënten met diagnosesteld hersenenabsces wordt door de arts op maat van de specifieke situatie van de patiënt bepaald. De behandeling kan uit antibioticumbehandeling, chirurgie of combinatie van beide bestaan. Het opvolgen van aanbevelingen van de arts en het onmiddellijk rapporteren van nieuwe of verslechterende symptomen is belangrijk in het herstelproces.

Enkele aanbevelingen ter ondersteuning van het herstelproces:

• Artsinstructies nauwkeurig opvolgen
• Voorgeschreven medicijnen regelmatig gebruiken
• Voldoende rust naleven
• Gezond eten
• Alcohol en tabaksproducten vermijden
• Vervolgafspraken niet missen

Veelgestelde vragen

Wat is het meest voorkomende eerste symptoom van hersenenabsces?

Onder de vroege symptomen van hersenenabsces behoren koorts, nekstijfheid, verwarring, misselijkheid en braken, toevallen, zwakte of verlamming, en veranderingen in zicht of gehoor tot de meest voorkomende. Symptomen kunnen meestal verschillen afhankelijk van de locatie en grootte van de absces.

Welke factoren beïnvloeden het beloop van hersenenabscessen?

Het beloop van hersenenabscessen varieert afhankelijk van de locatie en grootte van de absces, het type infectie, de algemene gezondheidsstand van de patiënt en of behandeling tijdig en effectief wordt toegepast. Vroege diagnose en behandeling spelen een bepalende rol in het gunstige verloop van het proces. Bij personen met risicofactoren zoals een verzwakt immuunsysteem of recent hoofdtrauma, moet het proces nauwlettender worden gevolgd.